Bilgisayar Disk Alanını Kontrol Etme

Bir diskin dolmasi nadiren tek bir dosyanin sucudur. Tipik bir Windows kurulumunda alanin buyuk kismini uc grup paylasir: isletim sistemi ve guncelleme yedekleri, kullanici belgeleri (ozellikle video ve fotograf), bir de uygulamalarin gecici olarak yazip silmeyi unuttugu onbellek dosyalari. Disk alanı kontrol alışkanlığı, bu üç grubun oranını bilmek ve büyüyen grubu zamanında yakalamak demektir. Aşağıdaki adımlar, hiçbir ücretli araç kullanmadan diskinizin haritasını çıkarmanızı sağlar.

Neden yüzde değil, gigabayt konuşmak gerekir

“Diskim %90 dolu” ifadesi tek başına anlamsızdır. 256 GB’lık bir SSD’de %10 boş alan 25 GB’tır ve Windows güncellemeleri için genelde yeterlidir; 1 TB’lık diskte %10 ise 100 GB, yani rahat bir marj. Buna karşılık aynı SSD’de %3 boş alan kaldığında yazma performansı düşer, sayfa dosyası (pagefile) genişleyemez ve sistem uyarı vermeye başlar. Pratik hedef şu şekilde özetlenebilir:

Adım adım: diskin haritasını çıkarma

1. Genel tabloyu görün. Dosya Gezgini’ni açıp sol taraftan “Bu bilgisayar”a tıklayın. Her sürücünün altındaki çubuk toplam ve boş alanı gösterir. Sağ tık > Özellikler ile tam bayt değerini ve dosya sistemini (NTFS, exFAT) de görebilirsiniz. Buradaki sayıları bir yere not edin; sonraki temizliklerin ne kadar işe yaradığını ancak karşılaştırarak anlarsınız.

2. Windows’un kendi analizini kullanın. Ayarlar > Sistem > Depolama bölümü diski kategorilere böler: Uygulamalar ve özellikler, Geçici dosyalar, Belgeler, Resimler, Videolar, Diğer. “Daha fazla kategori göster” bağlantısıyla listeyi genişletin. Bu ekranın en değerli kısmı “Geçici dosyalar”dır; içinde Windows Update temizliği, Geri Dönüşüm Kutusu, teslim iyileştirme önbelleği ve önceki Windows kurulumu (Windows.old) ayrı satırlar hâlinde listelenir. Windows.old tek başına 15–30 GB tutabilir ve büyük bir güncellemeden 10 gün sonra zaten silinir; acele ediyorsanız buradan elle kaldırabilirsiniz.

3. Klasör klasör büyüklüğü ölçün. Ayarlar ekranı kategori verir, ama “hangi klasör” sorusunu yanıtlamaz. Dosya Gezgini’nde bir klasöre sağ tık > Özellikler diyerek gerçek boyutu görebilirsiniz. Şu klasörleri sırayla ölçün: Kullanıcılar\<adınız>\İndirilenler, Belgeler, Videolar, AppData\Local, AppData\Roaming ve varsa OneDrive klasörü. İndirilenler klasörü çoğu bilgisayarda en şişkin klasördür; kurulum dosyaları, ISO’lar ve arşivler yıllarca orada bekler.

4. Boyuta göre sıralayarak dev dosyaları avlayın. Dosya Gezgini’nde bir sürücüyü açın, arama kutusuna boyut:dev (İngilizce arayüzde size:gigantic) yazın. Alternatif olarak boyut:>500MB gibi bir filtre de çalışır. Ardından Görünüm’ü “Ayrıntılar” yapıp Boyut kolonuna tıklayın. Bu tarama disk genelinde olduğu için birkaç dakika sürebilir; karşınıza sanal makine diskleri, oyun kurulum arşivleri, düzenlenmemiş video kayıtları ve eski disk yedekleri çıkacaktır.

5. Görsel disk analiz aracı ekleyin. WinDirStat, TreeSize Free veya WizTree gibi araçlar diski dikdörtgenlerden oluşan bir haritaya çevirir; en büyük dosya en büyük kutudur. WizTree, NTFS’in dosya tablosunu doğrudan okuduğu için birkaç saniyede sonuç verirken, klasör klasör dolaşan araçlar aynı diskte dakikalar harcayabilir. Bu tür bir araç, gizli klasörlerde saklanan onbellekleri (örneğin tarayıcı önbellekleri, video düzenleme programlarının ara dosyaları) ortaya çıkarmakta elle aramaya göre kıyaslanamayacak kadar hızlıdır.

6. Program listesini boyuta göre okuyun. Ayarlar > Uygulamalar > Yüklü uygulamalar ekranında sıralama ölçütünü “Boyut” yapın. Oyunlar, ofis paketleri, video editörleri ve geliştirici araçları listenin tepesinde çıkar. Yıl içinde hiç açmadığınız 20 GB’lık bir oyun, onlarca küçük dosyayı silmekten daha fazla alan kazandırır.

7. Otomatik temizliği devreye alın. Depolama ekranındaki “Depolama Duyarlılığı” (Storage Sense) seçeneğini açın. Geri Dönüşüm Kutusu’ndaki 30 günden eski dosyaları ve İndirilenler klasöründeki eski öğeleri belirlediğiniz aralıkta siler. İndirilenler için otomatik silmeyi ancak orada kalıcı bir şey tutmadığınızdan eminseniz açın.

8. Ölçümü tekrarlayın ve kaydedin. Temizlikten sonra ilk adımdaki boş alan değerini yeniden okuyun. Aradaki fark, hangi yöntemin gerçekten işe yaradığını gösterir. Ayda bir bu ölçümü yapmak, diskin ne hızla dolduğunu (örneğin ayda 4 GB) ve ne zaman yer sıkıntısına gireceğinizi tahmin etmenizi sağlar.

Sık yapılan hatalar

• Kayıt temizleyicilerle alan aramak. Kayıt defteri girdileri kilobayt seviyesindedir; oradan gigabayt kazanılmaz. Kazanç videoda, oyunda ve arşivdedir.
• Program Files içinden elle dosya silmek. Uygul