Bilgisayar Verilerini Yedeklemek
Bir bilgisayarın en pahalı parçası donanımı değildir. Anakart yenilenir, disk değiştirilir, işletim sistemi yeniden kurulur; ancak on yıllık fotoğraf arşivi, tez dosyası veya muhasebe kaydı hiçbir mağazada satılmaz. Bu yüzden veri yedekleme, bilgisayar bakımının süsü değil, temelidir. Aşağıda yöntemleri karşılaştırıp, tek başınıza uygulayabileceğiniz bir düzen kuruyoruz.
Önce riskleri doğru adlandırın
Veri kaybının tek bir sebebi yok ve her sebebin çözümü farklı. Kabaca dört grup var:
- Donanım arızası: Mekanik diskin (HDD) kafası bozulur, SSD'nin denetleyicisi ölür. Uyarı vermeden gerçekleşebilir.
- İnsan hatası: Yanlış klasörü silmek, üzerine kaydetmek, biçimlendirmek. En sık görülen senaryo budur.
- Kötü amaçlı yazılım: Özellikle fidye yazılımları dosyaları şifreler; bağlı duran harici diski de şifreleyebilir.
- Fiziksel olay: Hırsızlık, yangın, su, çay. Bilgisayarla aynı odadaki yedek de aynı olayda kaybolur.
Dikkat edin: RAID, senkronizasyon ve çöp kutusu bu risklerin sadece bir kısmını karşılar. Bulut senkronizasyonu bir dosyayı yanlışlıkla sildiğinizde silinmeyi de eşitler; sürüm geçmişi olmayan bir kopya yedek sayılmaz.
Yöntemlerin karşılaştırması
| Yöntem | Geri yükleme hızı | Fiziksel olaya dayanıklılık | Fidye yazılımına dayanıklılık | Uygun olduğu iş |
|---|---|---|---|---|
| Harici HDD | Yüksek | Düşük (evde duruyorsa) | Orta (yalnızca takarken bağlıysa) | Büyük arşiv, tam sistem imajı |
| Harici SSD | Çok yüksek | Düşük | Orta | Sık değişen çalışma dosyaları |
| USB bellek | Orta | Düşük (kaybolur) | Orta | Geçici taşıma, tek proje |
| Bulut depolama | İnternete bağlı | Yüksek | Yüksek (sürüm geçmişi varsa) | Belge, fotoğraf, süreklilik |
| Ağa bağlı disk (NAS) | Yüksek | Orta | Orta-yüksek (anlık görüntü ile) | Çok cihazlı ev/ofis |
Tablodan çıkan sonuç nettir: hiçbir tek yöntem tüm sütunlarda iyi değil. Bu yüzden yaygın kural 3-2-1 biçiminde ifade edilir: verinin üç kopyası, iki farklı ortam, bir kopya başka bir fiziksel konumda. Ev kullanıcısı için pratik karşılığı: bilgisayardaki asıl dosya + harici disk + bulut.
Adım adım kurulum
- Neyi yedekleyeceğinizi listeleyin. Belgeler, Masaüstü, İndirilenler, Resimler klasörleri; tarayıcı yer imleri; e-posta arşivi; lisans anahtarları; oyun kayıtları (genellikle Belgeler veya AppData altında). Programların kendisini yedeklemeyin, yeniden kurulabilirler.
- Hacmi ölçün. Klasörlerin özelliklerine bakıp toplam boyutu bulun. Harici disk kapasitesi bu toplamın en az iki-üç katı olsun; sürüm geçmişi yer ister.
- Harici diski hazırlayın. Yeni diski tek bölüm ve NTFS olarak biçimlendirin (yalnızca Windows kullanacaksanız). Sadece taşıma yapacağınız küçük bellekler için hızlı biçimlendirme yeterlidir; sitedeki USB belleği hızlı biçimlendirme anlatımı bu kısmı ayrıntılandırıyor.
- Yerel yedeği otomatikleştirin. Windows'ta Dosya Geçmişi harici diske sürümlü kopya alır; Yedekleme ve Geri Yükleme ise tam sistem imajı üretir. macOS'ta Time Machine aynı işi yapar. Takvimi haftada bir, çalışma dosyaları için günlük ayarlayın.
- Bulut katmanını ekleyin. OneDrive, Google Drive, iCloud veya Dropbox gibi bir hizmette yalnızca gerçekten değerli klasörleri eşitleyin. Hesabınızda iki adımlı doğrulamayı açın; güçlü şifre ve e-posta güvenliği konularını anlatan sayfalar bu adımın devamı sayılır, çünkü bulut yedeğinizin güvenliği hesabınızın güvenliği kadardır.
- Şifreleme uygulayın. Harici disk kaybolduğunda içeriği okunmasın diye BitLocker To Go veya VeraCrypt gibi bir araç kullanın. Kurtarma anahtarını diskin içinde değil, ayrı bir yerde saklayın.
- Diski her zaman bağlı bırakmayın. Yedekleme bitince çıkarın. Sürekli takılı disk, fidye yazılımı için ikinci bir hedeftir.
- Geri yüklemeyi test edin. Ayda bir, rastgele üç dosyayı yedekten başka bir klasöre geri getirin ve açın. Test edilmemiş yedek, yedek değil varsayımdır.
- Kayıt tutun. Hangi tarihte neyin yedeklendiğini, disklerin nerede olduğunu bir metin dosyasına yazın ve bu dosyayı da yedekleyin.
Sık yapılan hatalar
- Yedeği aynı diskin başka bölümüne almak. Disk fiziksel olarak ölürse C: ve D: birlikte gider.
- Senkronizasyonu yedek sanmak. Sürüm geçmişi kapalıysa hatalı değişiklik anında buluta yansır.
- Tek kopyaya güvenmek. İki kopya